2025/10/1

Jane Goodall etologoa hil zen. Nazioartean ospetsua da sei hamarkadetan Tanzanian txinpantze basatien gizarte eta familia interakzioak ikertu izanagatik

20261001

1982/10/2

Manuel Ballester Boixek Ikerketa Zientifiko eta Teknikoko Asturiasko Printzearen Saria jaso zuen. Epaimahaiak egonkortasun handiko erradikal askeei buruz egin zituen ikerketak azpimarratu zituen

20261002

1916/10/3

James Alfred Wight albaitaria jaio zen, James Herriot izengoitiarekin ezaguna dena. Landako albaitari gisa izan zituen bizitzako pasadizoekin idatzi zituen liburuek zaletasuna piztu dute mundu osoan

20261003

1991/10/4

Madrilen Antartika bakearen eta zientziaren erreserba naturala deklaratzeko Ituna sinatu zen, eta bertan meatzaritza debekatu zen, ikerketarako salbu, eta ingurumen inpaktua erregulatu zen

20261004

1920/10/5

Elizabeth Bugie Gregory biokimikaria jaio zen. Selman Waksman eta Albert Schatzekin batera estreptomizina identifikatu zuen, tuberkulosiaren aurkako lehenengo antibiotiko eraginkorra

20261005

1896/10/6

Nine Choucroun biokimikaria jaio zen. Jean Perrinen laguntzailea izan zen, eta, besteak beste, elektroforesiaren teknika garatu zuen, proteina edo DNA molekulak banatzea ahalbidetzen duena

20261006

1885/10/7

Niels Bohr fisikaria jaio zen. Ezaguna da teoria atomikoa eta mekanika kuantikoa garatu zituelako. 1922an Fisikaren Nobel saria jaso zuen atomoaren egiturari buruz egin zituen ikerketengatik

20261007

1826/10/8

Emily Blackwell jaio zen. New Yorkeko Emakume eta Haurren Ospitalearen sortzaileetako bat eta hazkuntza eragile nagusia izan zen, eta emakumeen medikuntzako trebakuntza sustatu zuen

20261008

1604/10/9

SN 1604 supernoba behatu zen, Keplerren supernoba gisa ezaguna, gure galaxian ikusi den azkena. Behatu zen unean zeruko objekturik distiratsuena zen, eguzkia salbu

20261009

1898/10/10

Eugen Wüster jaio zen, terminologia diziplina autonomo gisa aldarrikatu zuen aitzindaria. Halaber, Bibliografiaren arazoak edo sailkapen hamartar unibertsalaren sistema landu zituen

20261010

1999/10/11

Ahmed Zewailek Kimikako Nobel saria jaso zuen femtokimikan eginiko ikerketa aitzindariengatik; diziplina horrek erreakzio kimikoak aztertzen ditu, denbora tarte oso laburreko eskaletan

20261011

2003/10/12

Ofizialki plazaratu zen Gizakien Genetikako Afrikako Sozietatea (AfSHG), Afrikan gizakien genetikaren ikerketa sustatu eta lankidetza zientifikoa bultzatzeko

20261012

1862/10/13

Mary Henrietta Kingsley esploratzaile eta etnografoa jaio zen. Bere lanak ekarpena egin zion Afrikako kulturaren eta kolonialismoaren inguruko mendebaldeko hautemateari

20261013

1926/10/14

Wang Yening fisikaria jaio zen. 200 artikulu zientifiko baino gehiago argitaratu zituen, eta bereziki ezaguna da goi tenperaturako supereroankortasunari buruz egin zituen ikerketengatik

20261014

1979/10/15

Allan M. Cormackek eta Godfrey Hounsfieldek Medikuntzaren Nobel saria jaso zuten tomografia konputarizatuaren oinarri teorikoak ezartzeagatik eta lehenengo eskaner konputarizatua eraikitzeagatik, diagnostiko medikoa eraldatuz

20261015

1843/10/16

William Rowan Hamiltonek koaternioiak kontzebitu zituen; propietate kommutatiboa betetzen ez duen zenbaki konplexuen luzapena. Bere oinarrizko formula Dublingo zubi batean jaso zuen idatziz

20261016

1905/10/17

Audrey Josephine Cahn mikrobiologo eta nutrizionista jaio zen. Gantz poliasegabeen ingestioa gomendatu zuten lehenengo adituetako bat izan zen, eta bere lana gakoa izan zen kalorien taulan konpilatzeko

20261017

1793/10/18

Madrilgo Albaitarien Errege Eskolak ateak ireki zituen. Albaitaritzako irakaskuntza arauturako Espainiako lehenengo instituzioa izan zen

20261018

1900/10/19

Max Planckek erradiazioaren lege berria formulatu zuen gorputz beltzetarako, asumitu baitzuen energia quanta edo paketeetan emititzen dela, eta teoria kuantikoaren hasiera ezarri zuen

20261019

1929/10/20

Mary Earle elikagaien teknologoa jaio zen. Zeelanda Berriko Labore eta Elikagaien Ikerketarako Institutuko Zuzendaritza Batzordeko kidea izan zen, eta Txerrien Industriaren Batzordeko zuzendaria izan zen

20261020

1805/10/21

Trafalgarreko Guduan Cosme de Churruca zientzialari eta nabigatzailea hil zen; ekarpen handiak egin zizkion kartografiari, geografiari eta nabigazioari aplikatutako matematikei

20261021

1917/10/22

Annete Laming Emperaire arkeologoa jaio zen. Bere bizitzako zati handi bat eskaini zion Hego Amerikako prospekzio arkeologikoari, eta 1975ean kontinenteko gizakien fosil zaharrena deskubritu zuen

20261022

2017/10/23

Sandra Díaz ekologoak Ekologiaren Ramón Margalef saria jaso zuen, aniztasun funtzionalaren kontzeptua garatu zuelako eta frogatu zuelako ingurumen aldaketa globalak eragina duela landare ekosistemen gainean

20261023

1911/10/24

Tsai-Fan Yu medikua jaio zen. Hezueriaren arrazoien azalpena garatu zuen beste aditu batzuekin batera, eta esperimentuak egin zituen gaixotasun hori tratatzeko medikamentuekin; gaur-gaurkoz oraindik erremedio horiek erabiltzen dira

20261024

1913/10/25

Marjorie J. Vold kimikaria jaio zen. Bere ikerketari American Chemical Society erakundearen Garvan-Olin domina aitortu zitzaion; ikerketa koloideei buruzkoa zen, bi fase edo gehiagoko nahasketa ez homogeneoaren arloan

20261025

2006/10/26

NASAk STEREO misioa abiarazi zuen; bi zundek eguzkia ikertzen dute hiru dimentsiotan, eguzki erupzioak nola gertatzen diren erakutsiz eta sateliteen eta sare elektrikoen gaineko kalteak prebenitzen lagunduz

20261026

1931/10/27

Egiptoko Nawal El Saadawi medikua, idazlea eta aktibista politikoa jaio zen. Psikiatriako doktorea da, eta ospetsua da emakumeen mutilazio genitalaren praktika salatzeagatik

20261027

2019/10/28

Jakinarazi zen Dallol kraterraren uretan (Etiopia) mikrobiorik erresistenteenek ere ezin dutela bizirik iraun. Izan ere, mineral batzuek forma organikoak imitatzen dituzte eta positibo faltsuen zantzuak ematen dituzte Lurraz haraindiko bizitzaren bilaketan

20261028

1920/10/29

Baruj Benacerraf Lasry medikua eta biologoa jaio zen. Nobel saria irabazi zuen erantzun immunologikoa erregulatzen duten geneak deskubritzeagatik, zeinak gakoak diren transplanteak eta gaixotasun autoimmuneak ulertzeko

20261029

1961/10/30

Zeelanda Berrian (Ozeano Artikoa) Zarraren Bonba izeneko hidrogenozko bonba sobietikoak eztanda egin zuen; unera arte eraiki zen arma nuklearrik handiena zen

20261030

2011/10/31

Gutxi gorabeherako estatistika kalkuluen arabera, Lurreko 7.000 milioigarren biztanlea jaio zen. Zenbatetsi zen 2026ko urrian 1.300 milioi biztanle gehiago egongo direla

20261031